Vrienden van het dienstvak LO&Sport
 
 
 
 


ONTSTAAN BASKETBALL DOOR MILITAIRE SPORTSCHOOL

Door: Erik Raterink

Via oud-collega Erik Raterink, waarmee wij als LO&Sportorganisatie nog veelvuldig contact hebben vanwege zijn werkzaamheden bij ROC Landstede (VEVA), kregen wij een geschiedkundig artikel toegestuurd over het ontstaan van basketbal in Nederland, waarin de toenmalige Militaire Sportschool een belangrijke rol speelde. Erik is zelf nog steeds actief, als speler (vanaf zijn 15e) en trainer/coach (al 25 jaar), bij basketbalvereniging B.A.S. in Dronten, waardoor zijn belangstelling tweeledig is.

Van militaire sportschool tot Nederlandse basketballbond

Een terugblik op het ontstaan van het basketball in Nederland. In 1926 introduceerde de toenmalige kapitein W.P. Hubert van Bleijenburgh deze nieuwe sport op de Militaire Sport- en Gymnastiekschool te Utrecht. Het was luitenant H. Th. Rooswinkel die wel wat zag in deze nieuwe sport. Rooswinkel haalde als algemeen sportleider van A.M.V.J. de Engelsman Lew Lake van het Londense Y.M.C.A. in 1929 naar Amsterdam, om de korfballers van A.M.V.J. en later de andere korfbalclubs, in deze sport te onderrichten. In korte tijd wist het basketball een vaste voet aan de grond te krijgen in Amsterdam en omgeving.


Hoe is het allemaal begonnen?

Dr. W.P. Hubert van Bleijenburgh (1881-1936), die op de Amerikaanse universiteit van Springfield niet alleen promoveerde op ‘A critical study of Swedish Gymnastics’ en zich daarmee ‘Master of Physical Education’ mocht noemen, kwam er tevens in aanraking met de basketballsport. In 1926 nam hij het daar in 1891 door James Naismith ontworpen basketballspel mee naar Nederland. Hij besloot – toen hij tot directeur van de Militaire Sport- en Gymnastiekschool te Utrecht werd benoemd – ook zijn leerlingen kennis te laten maken met deze voor Nederland volkomen onbekende sport.

Het werd geen ‘serieuze’ poging om basketball tot een nationale sport te maken. De officieren, die in Utrecht ‘cursus liepen’, beschouwden het in die jaren meer als een gezellig onderonsje. Behalve luitenant H. Th. Rooswinkel. Hij zag werkelijk toekomst voor basketball in Nederland.

Opdracht

Omstreeks 1928 wilde Rooswinkel de sport verder populariseren. Zijn benoeming tot algemeen sportleider van de A.M.V.J. (Algemene Maatschappij Voor Jongeren) was aanstaande en in dat verband pleegde Rooswinkel overleg met het AMVJ-bestuur of hij in Engeland niet eens wat meer van basketball mocht gaan opsteken. Rooswinkel kreeg de opdracht en vertrok richting Londen. Geruime tijd heeft hij in een Londens YMCA-gebouw het spel zien spelen zoals het gespeeld dient te worden. Later namen zijn assistent Dick Schmüll en sportleraar Joop van Driel zijn pionierswerk over.

Beeld uit de allereerste basketballwedstrijd in Nederland


Toen had basketball zich door de komst van de Engelse trainer Lew Lake al een vaste plaats veroverd in de Amsterdamse sportgemeenschap. Daarnaast hadden de ook in ons land woonachtige Amerikaanse Mormonen hun steentje bijgedragen aan het verspreiden van de basketballsport.

Er kwamen naast A.M.V.J. meer verenigingen, zoals D.T.V. (De Tweede Vijf), Rohda en D.E.D. (De Eerste Drie). In 1933 vond de eerste – zij het nog zeer bescheiden – competitie plaats. Deze competities werden georganiseerd door de A.M.V.J. Daarnaast werden er regelmatig toernooien georganiseerd om de sport populairder te maken.

Van een “basketballbond” had men toen nog nimmer gehoord. Ook het toen gespeelde basketball had niet veel weg van de wijze zoals het heden ten dage wordt gespeeld. Het leek veel eerder op een voor zalen geschikt gemaakte partijtje korfbal.

Amsterdamse Basketball Commissie

A.M.V.J. en een aantal andere clubs besloten samen een soort van commissie in het leven te roepen om een competitie af te wikkelen. Op 9 november 1938 ging de eerste Amsterdamse competitie van start in de Apollohal, deze werd georganiseerd door de in het leven geroepen Amsterdamse Basketball Commissie. D.E.D. werd de eerste kampioen van de nieuwe Amsterdamse basketball competitie.

Publicatiedatum: 13 juli 2017