Vrienden van het dienstvak LO&Sport
 
 
 
 


HOOFDROL WILLEM AUGUSTIN BIJ OMK SCHAATSEN 2017

Door : Paul Lindeboom


Biddinghuizen, 03 februari 2017. Locatie FlevOnice, vlak aan de boorden van het Veluwemeer. Omstandigheden: 11 graden boven nul, flauw zonnetje, de parkeerplaats vol met glimmende bolides van 20.000 euro en hoger, de schaatsbaan vol met militairen in veelkleurig lycra en prijzige klapschaatsen en op het programma afstanden van 20km of 40km. Ik kan er niets aan doen, maar ondanks de inzet van de bijna 100 deelnemers dwalen mijn gedachten af naar vroeger.

Amsterdam, 05 februari 1941. Willem Augustin was een zoon van een in de Jordaan woonachtige kraandrijver. In deze oorlogswinter is het sappelen voor de Nederlanders die zuchten onder het juk van de Duitse bezetter. In de strenge winters is het eten op de bon, kunnen in de winter vele arbeiders amper rondkomen van de steun en (sport)kleding is er amper. Het is ook nog de tijd dat fietsen van ellende uit elkaar vielen, om over de kwaliteit van de wegen niet te spreken.
En dan wordt er in 1941 weer een Elfstedentocht georganiseerd….

Gelukkig waren er jonge en optimistische Nederlanders die zich nergens door lieten afschrikken. De dan 17-jarige Willem Augustin was er een van. Op zijn achtste verjaardag had hij in totaal een gulden verjaardagsgeld gekregen en daarvan een paar schaatsen gekocht. Zodra er maar even ijs lag, draaide hij buiten zijn rondjes.
Hij wilde in 1940 al graag de Elfstedentocht meedoen, maar had toen geen geld. In 1941 had zijn ome Jan (waarvan hij er zes had, maar dit was die ene met een eigen bouwbedrijf) hem 10 gulden toegestopt voor de trein naar Friesland.
Thuisgekomen in de Jordaan kreeg hij van zijn moeder geen toestemming, maar onder de warme maaltijd zorgde zijn vader ervoor dat dit alsnog werd bijgesteld. Helaas was de laatste trein naar Leeuwarden toen al vertrokken…..

Als een echte Amsterdammer liet de jonge schaatser zich niet uit het veld slaan. Op de fiets ging het in de richting van de pont over het IJ. Geen vrachtautochauffeur wilde hem een lift geven. Stayerend, het was overigens -10 graden, achter een visauto bereikte hij Hoorn. Daarna begon de ellende pas goed. Augustin moest in het donker de weg naar de Afsluitdijk zien te vinden.
De pas ontgonnen Wieringermeerpolder, met zijn vele wegen zonder bewegwijzering en verlichting, maakte hem vaker dan een keer radeloos. Op een bepaald moment belde hij aan bij een landbouwer om de juiste route te vragen. Hij liet Willem binnen, gaf hem warm drinken en probeerde hem van zijn “Friese avontuur” af te houden. Willem liet zich dat niet uit zijn hoofd praten en vond later met een dosis geluk de Afsluitdijk. Deze moest met een felle, oostelijke tegenwind worden genomen.

Bij Kornwerderzand werd Augustin door twee jonge Duitse soldaten tot stoppen gedwongen. Het eerste wat hij hoorde was ‘Ausweiss’. Nadat ze dit papieren document bestudeerd hadden, vroegen ze hem wat hij in Friesland kwam doen. Zijn antwoord luidde: ‘de Elfstedentocht rijden’. Dat maakte de onzekerheid bij de soldaten alleen maar groter. Na onderling overleg begreep Willem dat ze een beweging maakten van: sodemieter snel op.
In een herberg in Zurich streek hij vlak na Sperrzeit (verbod om tussen 22:00 en 04:00 op de openbare weg te zijn) neer. Zijn verzoek om tot vier uur ’s morgens in de gelagkamer te mogen blijven, werd bot afgewezen.
Om half een ’s nachts besteeg hij ondanks Sperrzeit toch maar weer zijn fiets. Hij hoopte in de stationshal van Harlingen te kunnen overnachten. Zover kwam hij echter niet. Twee politieagenten hielden hem aan en Augustin werd opgebracht naar het politiebureau en ogenblikkelijk in een cel gestopt.  Daarnaast kreeg hij een bekeuring van drie knaken aan zijn broek. Dat was voor een werkloze jongeman een smak geld.

Om vier uur ’s nachts mocht hij verder, richting de Friese hoofdstad. Na veel zoeken vond hij het inschrijfbureau. De eerste daad daar was zijn schoenen uittrekken en zijn voeten op de kachel leggen. Dat schouwspel wekte verwondering in de Harmonie en die steeg ten top toen hij vroeg of hij zich nog kon inschrijven. Augustin had geluk, samen met andere laatkomers mocht hij om kwart voor zeven van start gaan.

Bij Bartlehiem was hij een inzinking nabij. De zware inspanningen en te weinig eten waren hiervan de oorzaak. Hij stopte bij een huis, sloeg uit wanhoop met zijn vuisten op de deur. Daarmee wekte hij de bewoners. De heer des huizes kwam in een lange, witte onderbroek naar beneden en vroeg wat er loos was. ‘Ik heb honger, omdat ik gistermiddag uit Mokum ben vertrokken en weinig heb gegeten. Hebt u wat te eten voor mij’, vroeg hij beleefd. ‘Natuurlijk’, zei de broodvisser, ‘kom maar gauw binnen’. Ondertussen was ook de vrouw beneden gekomen en maakte gauw eten en drinken klaar. De negen kinderen toonden hun belangstelling en kwamen een voor een kijken naar het “Hollands wonder”. Tot het einde van zijn leven heeft Augustin contact met deze familie onderhouden.

Door dit oponthoud kwam Willem als laatste in Dokkum aan. Na Dokkum kreeg hij het juiste ritme te pakken. Hij haalde honderden rijders in. Met veel voldoening ging hij met zijn eerste zilveren kruisje naar huis toe. Het was bepaald niet zijn laatste.

Augustin ontwikkelde zich later tot een allround sportman. Hij beoefende een aantal sporten zoals wielrennen, boksen en rugby. Bij deze laatste sport schopte hij het letterlijk tot international.
Verreweg de meeste lauweren oogstte Augustin echter op schaatsen. Hij startte in alle negen edities van de Elfstedentocht tussen 1941 en 1997. Daarvan voltooide hij er acht. (In 1947 brak hij een schaats. Op onderweg gekochte sokken en houten schaatsen vervolgde hij de tocht, maar werd vanwege slechte ijsomstandigheden bij Oudkerk van het ijs gehaald.) De meest indrukwekkende prestatie leverde hij in de onmenselijke helletocht van 1963. Een veertiende plaats mag in gouden letters worden genoteerd.
In 1997 reed hij op 74-jarige leeftijd zijn negende en laatste Tocht, en werd daarbij gevolgd door de NOS voor een monumentale reportage.
Bij zijn dood bleek Augustin al een Elfstedenlegende te zijn. Nadat de Telegraaf als eerste dit droeve nieuws meldde, volgden alle media. Studio Sport herdacht Augustin via de televisie met een uitvoerige en indrukwekkende documentaire.

Bovenstaand heroïsch verhaal is integraal overgenomen uit het boek It sil Heve – 100 Jaar Elfstedentocht, aangevuld met een aantal Wikipediaanse feiten. Op de website
http://www.sportgeschiedenis.nl/2006/12/17/willem-augustin-en-de-elfstedentocht-van-1941.aspx staat een soortgelijk verslag te lezen, maar dan op zijn Mokums. Heb je wel genoeg gelezen en zie je nu liever bewegende beelden: het VARA-programma Bureau Sport speelde dit stoere verhaal na in een 8 minuten durend filmpje op YouTube:

Ondanks de totaal andere omstandigheden maakten de deelnemers in Biddinghuizen, waaronder Joop van de Poll als een excellerende vertegenwoordiger van de LO&Sportorganisatie en een bijna voltallige Sportcommissie van weleer, er toch ook wel weer een mooi OMK van en stonden er prima winnaars op het podium in het restaurant van FlevOnice. De uitslagen kun je bekijken op www.sportcommissie.nl.

Publicatiedatum: 03 februari 2017